Küresel piyasalar, jeopolitik risklerin makroekonomik dengeler üzerindeki sarsıcı etkilerini fiyatlamaya devam ediyor. İngiltere Merkez Bankası (BoE) tarafından yayımlanan son Finansal İstikrar Raporu, İran bölgesindeki çatışmaların ve artan tansiyonun, Ada’daki hanehalkı bilançolarını nasıl zorladığını çarpıcı rakamlarla ortaya koydu. Enflasyonist baskıların dirençli kalması, İngiltere faiz oranları üzerindeki indirim beklentilerini ötelerken, bu durum doğrudan konut piyasasına ve tüketici harcamalarına yansıyor.
İngiltere Merkez Bankası’ndan Revizyon: Fatura Kabarıyor
BoE’nin güncel tahminlerine göre, 2028 yılı sonuna kadar 5 milyonu aşkın konut sahibinin aylık mortgage (konut kredisi) ödemelerinde artış yaşanması bekleniyor. Aralık ayında bu rakam 4 milyon olarak öngörülmüştü. Beklentilerdeki bu 1 milyonluk sapmanın temelinde, İran savaşının yarattığı belirsizlik ortamı ve bunun küresel faiz hadlerine olan yukarı yönlü baskısı yatıyor.
- Önümüzdeki iki yıl içinde sabit faiz süresi dolan standart bir ev sahibinin aylık ödemesi ortalama 45 sterlin artacak. (2022-2024 sonu arasındaki yenilemelerde bu artış 120 sterlin seviyesindeydi.)
- Şu an %3’ün altında faiz ödeyen 750.000 hanehalkının anlaşması bu yıl sona eriyor. Bu grubun aylık ödemelerinde ortalama 170 sterlinlik sert bir sıçrama öngörülüyor.
- 2028 sonuna kadar anlaşması bitecek 2 milyondan fazla hanehalkının daha önce ödemelerinde bir miktar düşüş görmesi beklenirken, İran çatışmasının tetiklediği yeni konjonktürde bu ihtimal ortadan kalktı.
Haberde yer alan bireysel bir örnek, tablonun tüketici tarafındaki ağırlığını netleştiriyor. Surrey’de tek yatak odalı bir daireye sahip olan 33 yaşındaki Saima Siddiqui, beş yıl önce aldığı %1,8’lik sabit faizli kredisini yenilemeye hazırlanıyor. Aylık ödemesinin 200 sterlin artacağını belirten Siddiqui’nin, “Maaşınız aynı oranda artmazken aynı yaşam standardını sürdürmek çok zor, bütçemi çok daha dikkatli yapmam gerekecek” şeklindeki ifadeleri, İngiliz tüketicisinin kemer sıkma dönemine girdiğinin en net göstergesi.
Türkiye ve Borsa İstanbul (BİST) İçin Ne Anlama Geliyor?
İngiltere’deki hanehalkının bütçe kesintisine gitmesi, binlerce kilometre ötedeki Türk yatırımcısı ve Borsa İstanbul için kritik anlamlar taşıyor. İngiltere, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarlarından biridir. Bu bağlamda piyasalara olası yansımaları üç ana başlıkta toplayabiliriz:
1. İhracatçı Şirketler Üzerindeki Baskı
Aylık 170 ila 200 sterlin arasında artan mortgage ödemeleri, İngiliz tüketicisinin harcanabilir gelirini doğrudan tırpanlayacaktır. Bu durum, İngiltere pazarına yoğun ihracat yapan BİST şirketleri için talep daralması riskini beraberinde getirir. Özellikle beyaz eşya, tüketici elektroniği, otomotiv ve tekstil sektörlerinde faaliyet gösteren dev sanayi şirketlerimizin (örneğin Vestel, Arçelik, Ford Otosan) İngiltere pazarındaki ciro büyüme hızlarında yavaşlama emareleri görülebilir.
2. Küresel Faizlerin Seyri ve Yabancı Girişi
İran gerilimi nedeniyle BoE’nin faiz indirim döngüsünde yavaşlaması, küresel merkez bankalarının (özellikle Fed ve ECB) “daha uzun süre yüksek faiz” (higher for longer) politikasını destekleyen bir unsurdur. Gelişmekte olan piyasalara (EM) ve dolayısıyla Türkiye’ye yönelik yabancı sermaye akımları, küresel faizlerin yüksek kaldığı senaryolarda iştah kaybedebilir. TL varlıklarına yabancı girişinin ivmelenmesi için küresel faizlerin gevşemesi kritik bir öneme sahiptir.
3. Enerji ve Havacılık Sektörüne Etkisi
Mortgage faizlerini yukarı iten ana etkenin İran savaşı kaynaklı jeopolitik riskler olması, petrol fiyatlarındaki oynaklığın devam edeceğine işaret ediyor. BİST 100 endeksinde petrol fiyatlarındaki yükseliş veya dalgalanma, rafineri marjları üzerinden Tüpraş (TUPRS) gibi şirketleri farklı etkilerken, ana maliyet kalemi jet yakıtı olan havacılık şirketleri (THYAO, PGSUS) üzerinde maliyet baskısı yaratabilir.
- Enerji fiyatlarındaki jeopolitik risk priminin devam etmesi, enerji üretici ve rafineri şirketlerinin marjlarını destekleyebilir.
- Küresel belirsizlikler, altın gibi güvenli liman varlıklarına talebi canlı tutarak portföy çeşitlendirmesi yapan yatırımcıları koruyabilir.
- İngiltere pazarındaki harcanabilir gelir düşüşü, Türk otomotiv ve beyaz eşya ihracatçılarının siparişlerinde daralmaya yol açabilir.
- Küresel faizlerin yüksek kalması, Borsa İstanbul’a beklenen yabancı sıcak para girişini yavaşlatabilir.
Özetle Yatırımcı Ne Yapmalı?
Kaynak: Bu analiz, BBC Ekonomi kaynağındaki haber temel alınarak BorsaAtlas tarafından Türk yatırımcısı için hazırlanmıştır.
Borsa Atlası Bülteni
Yatırım analizleri ve piyasa gelişmeleri doğrudan mailinde.